mikail13.. Mart 2014
Çoğumuz bedenlerimizi yeterince tanıdığımız sanırız.
Ama baskı altında kaldıklarında...
...bize ne kadar sıradışı olduklarını gösterirler.
Bu gelişmiş makine...
...bir dizayn harikası, mükemmel organize
O kadar karışık ki, içimizde olan birçok olay...
...hala bizi şaşırtmaya yetiyor.
Gizli bir dünya, ama artık...
...eski zamanların aksine bu dünyayı üç boyutlu olarak inceyebiliyoruz.
Duyularımız görmemizi, duymamızı...
...ve dünyaya dokunmamızı mümkün kılarak hayatta kalmamızı sağlar.
Derimizin hemen altında başlarlar.
Bir milyondan fazla ufak alıcı bize ham veri sunar.
45 mil uzunluğundaki sinir lifimiz de...
...inanılmaz bir hızla yanıt vermemizi sağlar.
Duyularımız bizi tehlikelere karşı uyarır.
Saldırı aldığımızda, savunmanın ön saflarını onlar oluşturur.
Sıradışı marifetler sergilememizi sağlarlar.
Sınırlarımıza zorlandığımızda,...
...duyularımız hayatımızı bile kurtarabilir.
Bir pilot, fırtınaya rağmen...
...yedi tonluk bir makineyi hatasız bir hassaslıkla yönetiyor.
Bunu başarabilmek için, bedenimizin alıcıları uç noktalara zorlanıyor.
Sahil Güvenlik'in kameraya aldığı bu görüntülerde...
...iki çocuk mutlak ölümle yüz yüze kalıyorlar.
Oregon sahilinin hemen kıyısında...
...azgın akıntılar çocukları kıskaca almış, ve dalgalar yükselmekte.
Belki çeyrek, belki de yarım mil açıktaydık, öyle bir şeydi.
Bir kayaya ulaşabilmek için neredeyse bir saat boyunca yüzdük.
Yorulmaya başlamıştım.
Öleceğimi düşündüm, boğulacağımı düşündüm.
İnanamıyordum.
Tek umutları bir helikopterdi.
Dokuz milyon dolar değerinde bir yüksek teknoloji ürünü.
Ama rüzgar helikopteri döverken...
...çocuklar için asıl önemli olan...
...herhangi bir helikopterden çok daha karmaşık bir düzenek.
Gezegendeki en gelişmiş...
...iletişim sistemlerinden birine bağlanan...
...yarım milyon mikro sensör.
İşte bunu derinizin altında bulabilirsiniz.
Bir sineğin kanat çarpışını bile hissedebilecek kadar hassas...
...dokunma alıcılarının da aralarında olduğu...
...ilginç cihazlardan oluşan bir ormanla donatılmış haldeyiz.
Pilot Matt Gingrich'in çocukları kurtarabilmek için...
...bütün alıcılarını en uyarılmış hallerine geçirmesi gerekli.
55 kilometre hızla esen rüzgarın üstüne, her yanımızda kayalar vardı.
İnsanın sinirlerini yıpratan bir durum, hem de çok.
Matt'in elindeki her altı santimetre karede...
...altı yüz dokunma sensörü bulunur.
Bazıları, örneğin en hafif temasları kaydedenler yüzeye yakınken...
...diğerleri daha derinlerde yatar ve daha sert basınçları algılar.
Bu alıcılar, bir sinir ağıyla Matt'in beynine uyarılar yollar.
Saniyenin çok küçük parçalarında, beyin de motor sinirleri...
...uyararak yönlendirme aletlerinde duran ellerine hassas hareketler yaptırır.
Helikopteri kayaların üzerinde sabit tutarken...
...her elini dört bin sinir yönlendirir.
Aynı zamanda...
...Matt'in diğer alıcıları da onu bilgiye boğmakta.
Bir yandan bir düzine araçtan bilgileri okuyup...
...bir yandan da çevresini izlemesi gerekiyor.
Aşağıda neler olup bittiğini onlar görebildikleri için, ekibi de dinlemek zorunda.
Aşağıya iniyoruz, konumunu koru.
Bütün bunların arasında Matt'in duyu sisteminin bir de...
...yükseklik, hız ve konumunu hesaplaması ve dengede tutması gerekiyor.
Bu da dünyadaki tüm bilgisayarların gücünün ötesinde bir işlem.
Azıcık geriye. Tamamdır. "Çekin!" uyarısı geldi.
Bütün bu farklı işleri aynı anda yapacak,...
...ve bir yandan da bunların her birinin sonuçlarını...
...ayrı ayrı, anında değerlendirebilecek kadar...
...gelişmiş bir makine hala yapılamadı.
Sağa, otuz.
İleri, on beş.
Matt'in sinirlerindeki sinyallerin hızı...
...hareketleri için oldukça önemli.
Tam altımızdalar. Harika gidiyorsun.
Bu hız, kurtarma yüzücüsünün...
...kayalara çarpmasını önlüyor.
Tam burada dur. Konumunu koru.
Şaşırtıcı olan ise...
...sinirlerimizin bu hızı mümkün kılan yapısı.
Sinirlerimiz bir araya gelmiş ince hücrelerden oluşur,...
...bazılarının boyu doksan santimetreden uzundur,...
...beynimize doğru ve beynimizden elektrik sinyalleri taşır.
Yalıtılmış olması elektrik hattını korurken...
...bir yağ katmanı da ana sinirlerimizi sarar...
...bir sinyalin, bir başkasıyla karışmasını önleyen...
...böylelikle Matt'in sinir sisteminde saatte 250 milden...
...yüksek hızla gezinmelerini sağlayan da bu yağ katmanıdır.
Yavaşça geriye ve sola. Çok yavaş, geriye ve sola.
Bu rüzgara yakalanmak istemiyoruz.
Kurtarma yüzücüsü...
...kayaların yakınında sallanırken,...
...operasyonun en zor kısmı burası.
Matt'in sinirleri o kadar hızlı çalışıyor, ve elleri o kadar hassas ki...
...ince ayarları düşünmeden bile yapabiliyor.
Hislerine dayanarak,...
...düşünebileceğimizden daha hızlı bir şekilde, içgüdüleriyle hareket ediyor.
Bu hepimizin her gün yaptığı bir şey.
Müzik yapmamızı,...
...sanat eserleri yaratmamızı,...
...hatta hayat kurtarmamızı sağlıyor.
Tamamdır, yüzücü ve kazazedeler helikopterin tam altında.
Hareketsiz kal. İyi gidiyorsun. İyi gidiyorsun.
Hayatımı kurtarmak için kendi hayatlarını tehlikeye attılar.
Hepimiz sağ salim kurtulduk.
Eğer onlar olmasaydı, şu anda hayatta olmayabilirdim.
Dokunma alıcılarından oluşan bu orman...
...etrafımızda olan her şeye...
...anında tepki verebilmemizi sağlar.
Ama bu ormanlar derimizin altında eşit olarak dağılmamıştır.
Ellerimizde, bacaklarımızın arkasına oranla altı santimetre kareye...
...yüz kat daha fazla alıcı düşer.
En çok nerede ihtiyacımız varsa oraya yerleştirilmişlerdir.
Eğer hissetme hassaslığıyla organlarımızın büyüklüğü...
...oranlı olsaydı bedenimiz şöyle bir şey olurdu.
Dillerimizin ve dudaklarımızın iki kat büyük olması gerekirdi.
Aynısı ellerimiz, parmaklarımız ve ayaklarımız için de geçerli.
Diğer duyularımızın dağılımı farklıdır.
Sıcaklık alıcıları en fazla parmak uçlarımızda, burnumuzda...
...ve garip bir şekilde, dirseklerimizde bulunur.
Hepsinin önemli bir görevi vardır.
İnsan bedeninin her yanında...
...her günün, her saniyesinde...
...sinirlerimiz beynimize hissetiklerimizi taşır.
Biz farkına varmasak bile...
...bu sinyaller bedenimizin işleyişini düzenler.
Hava ısındığında, alıcılarımız ve sinirlerimiz...
...bizi hayatta tutmak için beraber çalışır.
Geniş Avustralya çöllerinde sıcaklık elli beş dereceye kadar çıkabiliyor.
Yolda kalmanın hiç de yeri değil...
...ama Matthew McGough ve kızı Shannon'ın başına,...
...en yakın kasabaya yüz mil uzaklıktayken,...
...tam olarak bu geliyor.
O kadar sıcak ki, bir parça et dışarıda bırakılırsa...
...dört saatten kısa sürede kızarabilir.
Buna rağmen Matthew ve Shannon sekiz gün sonra, hala hayattalar.
Pikapları arıza çıkarttıktan sonra saniyeler içinde...
...bedenleri iç sıcaklıklarını otuz altı derece civarında...
...tutmak için tepki vermeye başlıyor.
Bu, yüz binlerce ufak sıcaklık alıcısı ve onların...
...tetiklediği soğutma sistemi sayesinde oluyor.
Cildimizin sıcaklığı otuz dört derecenin üzerine çıktığında...
...alıcılarımız beynimize sinyaller yollar.
Beynimizin berkezindeki termostat da...
...soğutma işlemini başlatmak için diğer sinirleri kullanır.
Bir saat sonra, ikisi de yüksek miktarda terlemeye başlamıştır.
Bedenimizi soğutmanın bundan daha etkili bir yolu yok.
Derimizin altında, bir milyondan fazla ter bezi yatar.
Sıcakladığımızda, kan damarlarımız, derimizin yüzeyine...
...kan ve sıcaklığı daha hızlı getirebilmek için genişler.
Ter bezlerimiz kandan su elde eder...
...ve bu suyu dışarıya verir.
Bu su buharlaştıkça, bizi serinletir.
Sıradan şartlar altında...
...bir günde neredeyse iki litre ter üretiriz.
Ama olağan dışı durumlarda, çok daha fazla ter atarız.
Bu adam koştukça, ısı üretiyor.
Dahası ise...
...aynı anda oda sıcaklığı da arttırılıyor.
Ürettiğiniz, ama daha önemlisi...
...buharlaştırdığınız ter miktarı,...
...egzersiz esnasında ürettiğiniz ısıyı...
...serbest bırakmanızı, bu ısıyı bedeninizden...
...atmanızı sağlar.
Şu anda ter üretiminde bir artış görmüyoruz.
Bu da demek oluyor ki,...
...terleyebileceğiniz en yüksek miktarda terliyorsunuz.
Bu adam terleme sınırına yaklaştı.
Saatte iki litre.
Ama atılan suyun bir şekilde bedene geri gelmesi gerek.
İnsan bedeninin yüzde yetmiş beşi sudur.
Yaşamsal organlarımızın çalışabilmesi için, bu sudan kendi paylarını almaları gerekir.
Normalde, bedenimizde soğutma sistemimize yönlendirecek kadar su olur...
...ama biz de su kaybı yaşamamak için bedenimizi takviye ederiz.
Avustralya çöllerinde geçen dördüncü günün ardından...
...Matthew ve Shannon'ın suları biter.
Bedenimizdeki suyun yüzde üçünü kaybetmemiz bile...
...kramplara, başağrılarına ve algıda bozukluklara neden olur.
O kadar çok su kaybederler ki, halisünasyonlar görmeye başlamışlardır.
Sıcaklık...
Sıcaklık zihninizle oyunlar oynuyor.
Zihninizi hayatta kalmaya, bir şeyleri çözmeye...
...ve onları halletmeye, ona buna odaklamaya...
...çalışıyorsunuz. Daha bir sürü şey.
Artık bedenlerinin su kaybına karşı bir tepki vermesi gerekiyor.
Beynimiz, yaşamsal organlarımızı...
...susuz bırakmamak için şaşırtıcı bir tepki veriyor.
Bedenimizin termostatını devre dışı bırakarak...
...terlemenin durdurulmasını emrediyor.
Ve ter bezlerimiz kuruyor.
Bunun ardından sinirlerimiz, bedenimizin diğer bölümlerine...
...suyu kalbimize, akciğerlerimize ve böbreklerimize çekmesini söylüyor.
Kanımız yoğunlaşır ve pıhtılaşmaya başlar.
Su karaciğerlerimizden emilir.
Bu da kabızlığa neden olur.
Gözlerimiz bile kurumaya başlar.
Noel'i görüp göremeyeceğimizi...
...Shannon'ın tekrar annesini görüp göremeyeceğini...
...ve bunun gibi şeyleri düşünerek...
...beraber bir güzel ağlamıştık.
Eğer bedenlerimizde birazcık sıvı olsaydı...
...bir kaç damla göz yaşı damlardı.
Ama hiç gözyaşımız yoktu.
Ağzımın nasıl kuruduğunu hala çok iyi hatırlıyorum.
Yutkunamıyorsunuz bile çünkü ağzınızda...
...yutkunmanızı sağlayacak bir şey yok.
Diliniz sanki ağzınızda bir tuğla taşıyormuşsunuz gibi hissettiriyor.
Shannon ve Matthew'un bedenleri neredeyse çökmek üzere.
Ama derimizin altındaki alıcılardan oluşan ağ...
...sıcakta haşlanmalarını önledi...
...ve onları bir haftadan uzun süre hayatta tuttu.
Hayatta kalabildiler çünkü bedenleri suya olan ihtiyaçlarını...
...ve serinleme gereksinimlerini dengelemeyi bildi.
Beyinleri son bir içgüdülerini daha devreye sokmuştu.
Bedenlerini korumak için...
...çukur kazıp kendilerini yakıcı çölden yalıtabildiler.
Bu da hayatlarının kurtulmasına yetti.
Topraktan fırlayarak çıktım...
...ve ellerimi çılgınca sallamaya başladım.
Arabasında bir dolu soğuk, güzel yağmur suyu vardı, bilirsin.
Çok güzeldi. Gerçekten.
O dev gibi, ağzına kadar dolu bidonu alıp fondipledim.
Geldiği gibi bitti, ama olsun, yine de güzeldi.
Gayet güzeldi, tatlı, serin ve temiz yağmur suyuydu.
Harikaydı, evet.
Bedenimizin sıcaklığa verdiği tepkiler...
...ölümle kalım arasındaki ince çizgiyi çizebilir.
Bütün hislerimizin içinde...
...birçoğumuzun hissetmemeyi isteyeceği, acı hissidir.
Ama acı, yaşamsaldır.
İnsan bedeninin en büyük gizemlerden biri acının...
...işlevinde gizlidir.
Ve şimdi bu gizemi aydınlatmaya başlıyoruz.
Amy Racina'nın California'da Sierra Nevada Range'de yalnız başına...
...hayka gittiği gün, ayağı kaydı.
Desteğini kaybetti.
Ve 60 feet yükseklikten sert granit zemine düştü.
Bu düşüş sağ ayağının ve kaval kemiğinin kırılmasına neden oldu.
Sağ dizi dört parçaya bölünerek yerinden çıktı.
Sol bacağı da bacağının arkasında ve kalçasında parçalandı.
Amy'nin sinir sistemi, anında olayla ilgilenir,...
...yüzülen deri ve kırılan kemiklerden acı sinyalleri yollamaya başlar.
Acı beynimizi hasara karşı uyarıp, bizi korumak için vardır.
Herhangi bir sakatlık, acı alıcılarıyla kimyasal tepkimeleri tetikler.
Bu alıcılar sinir sistemine, beyne doğru yol alacak...
...elektrik sinyalleri yollar.
Acı sinirlerimiz diğerlerinden çok yavaş işler.
Acıyı ve ağrıları ileten sinyaller o kadar yavaş ilerler ki...
...sakatlığın gerçekleşmesiyle acıyı hissetmemiz arasındaki...
...gecikmeyi fark ederiz.
Bu gecikme, acının nedenini ortadan kaldırmamız için...
...acı bize bütün etkisiyle hakim olmadan,...
...çok kıymetli saniyeler verir.
Beynimiz, acı konusunda...
...diğer hislerimizden farklı bir şekilde çalışır.
Diğer hislerimiz belirli bölgelerde işlenir.
Görme.
Duyma.
Dokunma.
Eğer acıyı göstermek isteseydik, şöyle gözükürdü.
Acı, beynimizin çok farklı bölgelerinde işlenir...
...ve bu bölgeler kişiden kişiye değişiklik gösterir.
Acı, bir duyumsamadır. Beyinde gerçekleşir.
Bir sakatlığın beyinde tercüme edilmiş halidir.
İnsandan insana bu kadar...
...farklı olmasının nedeni budur.
Bir benzetme yapmak istiyorum,...
...belki bu konuyu biraz daha netleştirebilir.
Bir tabloya bakan iki insan düşünün.
Birisi çok güzel olduğunu söyler.
Bunlar o tabloya yirmi milyon dolar ödemek için can atarlar.
Bir başkası daha bakar, ve resmi anlamaz.
Öylece yürüyüp gider.
Önemli nokta şu ki, acının...
...deneyimlerden oluşan duygusal bir unsuru vardır.
Ve bir insanın acıyı algılamasını değiştirecek...
...ve özelleştirecek olan da, işte bu duygusal unsurdur.
Yani hepimiz acıyı farklı bir şekilde hissederiz.
Bu da neyle uğraştığımıza, kim olduğumuza göre değişebilir.
Amy Racina düşüşün ardından,...
...uyandığında ızdırap içinde olmayı bekliyordu.
Ama sınırlarda gezerken...
...sinir sistemimiz inanılmaz bir numara yapabilir.
Bacaklarıma baktım.
Eskiden sağ dizimin olduğu yerde...
...büyük ve açık bir boşluk vardı.
İki bacağımı da hareket ettiremiyordum...
...ama şaşırtıcı bir şekilde, acım yoktu.
Acı algılanır, ama rahatsızlık vermez.
Çarpışma anında Amy'nin acı sensörleri sinyal göndermeye başlar.
Bu sinyaller beyne doğrudan gitmez.
Omurilik üzerinden giderler.
Omurlara girdikten sonra bir kapıdan geçerler.
Jöle kıvamında bir dokunun içinde gömülü olan sinirlerimizde...
...sinapsis olarak bilinen, iki sinirin buluşma noktaları vardır.
Sinyal, küçük bir boşluktan...
...atlayarak sinirden sinire geçer...
...ve omuriliğimiz üzerinden beyne doğru ilerler.
Bu sıçramaların çok önemli bir özelliği vardır.
Durdurulabilirler.
Bu, beynimize inanılmaz bir güç verir.
Acıyı bastırmak için...
...beynimiz endorfin salgılanmasını emreder.
Endorfin omuriliğimizdeki sıçramalara, sinapsislerin...
...oluştuğu yerlere doğru akarak...
...acı sinyallerinin atlamasını engeller.
Sonuç, acı hissi yok.
Bu doğal ağrı kesiciler morfinden bile güçlüdür.
Ve ne zaman üzerimizde baskı oluşursa...
...beyin endorfinin gücünü serbest bırakabilir.
Savaş alanında vurulan askerler olur...
...ve kurşun yarasının olduğu belli bile olsa...
...hiçbiri anında acı hissettiğini söylemez.
Kafalarının üstünden mermiler uçuşmaktadır.
Ve hayatları tehlikededir.
Beyin bu durumu değerlendirir...
...ve "Şimdi acı hissetmenin hiç de sırası değil." der.
Amy'nin beyni acıyı hissetmesinin bir faydası olmayacağını biliyordu.
Acıyı kesmek, harekete geçmesi için önemli bir imkan yaratabilirdi.
İlk yaptığım şey...
...nispeten ciddi gözüken yaralarımla ilgilenmek oldu.
Gözüme çarpan ilk tehlike, sağ dizimdeki açık yaranın...
...beni aşırı kan kaybından basitçe öldürebileceğiydi.
Ben de dizime antibiyotikli bir merhem döktüm,...
...yok yok, hidrojenperoksit dökmüştüm...
...ve elimden geldiğince...
...sıkı bir şekilde bağladım.
Çünkü kanamayı durdurmam gerekiyordu.
Amy'nin düştüğü yer, herhangi bir yardım imkanından uzaktaydı.
Kurtulma umudunun olması için bile...
...kendisini dağdan indirmesi...
...ve bir patikanın yakınlarına gitmesi gerekiyordu.
Ama süründükçe, acı daha da artmaya başlar.
Çok iyi hatırlıyorum, bir defasında...
...bir su birikintisini yüzerek aşmaya çalışıyordum.
Kalçamı kasmıştım, o kadar çok acımıştı ki...
...bayılacağımı düşündüm.
Ama zihnim hala kontroldeydi...
...ve eğer o anda bayılsaydım...
...kesinlikle boğulacağımı biliyordum.
Yani zihnim hala ciddi bir acımın olduğunun bilincindeydi...
...ama bu acı asla bedenimin kontrolünü ele geçiremedi.
Amy hırpalanmış ve yaralı halde iki gün boyunca sürünür.
Bu arada sinir sistemi tarafından salgılanan...
...endorfin sayesinde acıyı zihninin dışında tutuyor.
Kurtarıcılar onu bulduğunda...
...Amy gevşiyor, endorfin kesiliyor...
...ve acı bütün bedenine yayılıyor.
Acıyı gerçekten hissettiğim an...
...tam sedyeye alındığım andı.
Gerçekten bir işkence gibiydi.
Aklınızı başınızdan alacak, size çığlık attıracak korkunç bir...
...acıydı ve ne kadar çok acıdığından başka hiçbir şey düşünemiyordum.
Eğer bu acıyı en başından beri hissediyor olsaydı...
...Amy o dağdan asla inemezdi.
Ama sinir sistemi acıyı engelleyerek...
...kurtulmasına yardımcı oldu.
Sekiz ameliyatın ardından Amy tekrar yürüyebiliyordu.
Hikayesi şaşırtıcı olsa da, benzersiz değil.
Şartlar gerektirirse...
...herkesin sinir sistemi acıyı durdurabilir.
Ama bedenimiz her zaman acıyı devredışı bırakmaya çalışmaz.
Bazen de sinir sistemimiz canımızın daha çok yanmasına neden olur.
Acı hissimiz, genellikle...
...bedenimizin hasar gördüğünü anlayabilmemiz için tek yoldur.
Acı, merkezî uyarı sistemimizdir.
Çiftliğindeki ek yapılardan birinde çalışan David Edgar'ın,...
...Amerika'nın en ölümcül örümcek türlerinden birine...
...sadece birkaç santim uzakta olduğundan haberi yok.
Kahverengi keşiş örümceği.
Bu küçük örümcekler insanlara çok seyrek saldırırlar.
Ve bugün David'in şanssız günü.
Başlangıçta ısırığın farkına varmaz.
Ama bir gün sonra, acı duymaya başlar.
Sabah uyandım.
Yatağımdan çıktım ve kotumu giydim.
O sırada bacağımda bir şey hissettim.
Bir tür yanık, yara gibi bir şey.
Eğilip baktığımda...
...bacağımın arkasında, ortasında küçük siyah bir nokta olan...
...soluk kırmızı bir yara vardı.
Ve acıyordu, arkadaş.
Haftasonu boyunca perişan haldeydim. Uyuyamıyordum.
Sürekli yanıyormuş gibi geliyordu.
Ama David'in acısı örümcek ısırığından dolayı değildi.
Bedeninin hayatını kurtarmaya çalışmasındandı.
Derimizde bir yaralanma olduğunda...
...bir örümcek ısırığı da olsa basit bir kesik de olsa...
...bedenimiz hemen bu durumla mücadele etmeye başlar.
İlk olarak yarayı temizlemek için beyaz kan hücrelerinden...
...oluşan infaz devriyelerini gönderir.
Ardından yaranın etrafındaki doku şişer...
...ve sinir uçlarını rahatsız eder.
Bölge iltihaplanır ve acı vermeye başlar.
Gördüğünüz gibi, acıya neden olan yaranın kendisi değil...
...bedenimizin yaraya tepkisi.
Ve bunun iyi bir nedeni var.
İltihaplanmanın verdiği acı...
...sinir sistemimizin bizi korumak için başka bir yöntemi.
Bir tür güvenlik çemberi...
...polislerin kazalardan sonra çektikleri şeritlerin...
...bedenimizdeki hali.
Uyarı şeritleri sürücüleri o bölgeye girmemeleri için uyarır.
İltihaplanmadan duyduğumuz acı da...
...o bölgeyi korumamız ya da bir şeyler yapmamız için bizi uyarır.
Eğer bir kahverengi keşiş örümceğinin ısırığını görmezden gelirseniz...
...sonuç kötü bir sürpriz olabilir.
Çirkin, ülserli bir bölge, belki de kangren.
David Edgar'ın durumunda, sinir sisteminin bu tepkisi...
...onu ısırıktan haberdar etti ve zamanında tedavi görmesini sağladı.
İster kırılan kemiklerimizden, anında duyduğumuz acı olsun...
...ister bir iltihaplanmanın geç hissettiğimiz acısı...
...bunların olmasının tek bir nedeni var:..
İnsan bedenini korumak.
Acı, yaşadığımız en önemli...
...ve en temel deneyimlerden biridir.
Acı olmasaydı, insan türü olarak varlığımızı sürdüremezdik.
O kadar iyi bir şey ki, kötülüğü de buradan geliyor.
Şaşırtıcı olan ise, acı alıcılarımızın...
...haberimiz olmasa da bizim için sürekli çalışıyor olmasıdır.
Sandalyede otururken, gerinmemizi sağlar.
Geceleyin de yatağımızda dönüp durmamıza neden olur.
Yürürken içgüdüsel olarak...
...ayaklarımızın farklı bölgelerine basmamız da bu yüzdendir.
Hissedilmeyen acı sinyalleri yapılması gereken ince ayarlar için...
...bedenimizi sürekli uyarır.
Bu olmasaydı kemiklerimizi zorlardık ve derimiz su toplardı.
Acı berbat bir şey olabilir...
...ama bu his olmadan yaşamak, çok daha kötü bir şey.
Titreşimi hissediyorsanız haber verin.
Hissediyor musunuz?
Açıkçası, hayır.
Carol Saks yirmi bir milyon Amerikali gibi...
...bir şeker hastası.
Kanda fazla şeker bulunmasına neden olan bir hastalık.
Peki ya burası? Burayı hissediyor musunuz?
Çok az.
Fazla kan şekeri sinirlere zarar verebilir...
...ve bedenimizin bazı bölümlerini dokunma,...
...sıcaklık ya da ağrı hissetmekten mahrum bırakabilir.
Hayır, hiçbir şey hissetmiyorum.
Eğer bir yarayı göremezseniz ve hissedemezseniz...
...tedavi etmeniz gerektiğini de bilemezsiniz.
Sağlıklı bir şekilde hissetmiyorsunuz.
Yapmanız gereken, ayağınızı sürekli kontrol etmek.
Acı hissini taşıyacak...
...sinirleri olmayan birisinin...
...aşırı dikkatli olması gerekiyor.
Çünkü en küçük yarası bile kontrolden çıkmış bir şekilde...
...iltihaplanarak, hasta farkına varmadan...
...mikrop kapabilir.
Sinir sistemimiz bedenimiz için çok önemli bir unsur.
Acı gibi hislerimiz olmasaydı,...
...bedenimiz kısa sürede çökerdi.
Ve bu bağlantı yığını, çok ilginç yöntemlerle çalışabiliyor.
Hislerimiz bize çevremizde neler olup bittiğini anlatır.
Ama bazı şartlar altında...
...tam tersi şekilde de çalışabilir.
Ve sinirlerimiz etrafımızdakilere içimizde neler olduğunu anlatabilir.
Bu utandığımız için kızaran yanaklarımızla da olabilir,...
...duygulandığımız için titreyen sesimizle de.
Fiziksel tepkilerimiz, gerçekte ne hissettiğimiz ortaya çıkarabilir.
Ve bazıları bunların yalan söyleyen birini ele verebileceğine inanır.
Sıradan insanlar yalan söylerken...
...terlemeye başlar.
Hepimizin 1940'larda ya da 50'lerdeki...
...sorgulama filmlerinde, sorgu sandalyesindeki...
...adamın alnının, ya da dudağının üstünün terlediğini...
...belki de burnunun kenarlarından bir ter damlasının süzüldüğünü...
...gördüğüne eminim.
Aynı havuza atlıyormuşsunuz gibi...
...öne eğilip kollarınızı uzatırsanız...
...bunu midenizin etrafına dolayabilirim.
Jack Trimarco doğruluğu ölçmek için...
...duyularımızın fiziksel etkilerinden faydalanıyor.
Temel araç gereci bir yalan makinesi, başka bir deyişle poligraf.
Bu kelepçe aynı doktorların kullandığı gibi...
Poligraf diğer bir çok nöroterapi aletine...
...benzer şekilde çalışıyor.
Son derece basit, bir insanın fizyolojik ortalamalarında...
...oluşan sapmaları kaydediyor.
Örneğin kan basıncı...
...yükselen ve azalan birisi,...
...ya da nabızdaki veya terleme miktarındaki...
...artma ya da azalma gibi.
Bir zamanlar takma adın Bobby miydi?
Evet.
Bir poligraf sorgucusu...
...birisine soru sorarken neleri takip etmesi gerektiğini bilir.
Bana karşı tamamen dürüst olmak niyetinde misin?
Evet.
Ortalamalardan sapan her değer, bir yalanı işaret edebilir.
Yani, bedenimiz bizi ele verebilir.
Peki bu soruları sorarken seni aldatmayacağıma inanıyor musun?
Evet.
Rahat gözüktüğümüzü sanabiliriz...
...ama baskı altındayken...
...sinir ağımız bedenimizi, sanki saldırı altındaymışız gibi,...
...harekete geçmeye hazırlar.
Bu, irademiz dışında, bedenimizi korumak için yaratılan bir tepkidir.
Dövüş ya da kaç.
Hayır.
Bu olay stres hormonumuzu, tetikleyerek başlar,...
...adrenalin.
Kalp atışlarımız sanki savaşa girecekmişiz gibi,...
...kaslarımıza daha çok kan gitmesi için hızlanır.
Bu esnada yaşamsal önemdeki oksijen kaslarımıza gittikçe...
...soluk alıp vermemiz derinleşir.
Ve terlemeye başlarız.
Böyle yaparak bedenimiz serinler, ki harekete geçtiğimizde...
...aşırı ısınma yaşamayalım.
Beynimiz bu yaşamsal taktiklerden vazgeçmemize izin vermez.
Bu temel sinir fonksiyonları otomatiktir.
Poligrafların genellikle yalancıları ortaya çıkarmalarını da bu sağlar.
Yine de kontrol edebildiğimiz sinirsel fonksiyonlar da vardır.
Ve bu durum, tedavi yöntemlerinde...
...devrim yapabilecek ihtimallerin oluşmasını sağlıyor.
Nasılsın Steve?
Ashley Goodman bildiğiniz diş doktorlarından değil.
Acıyı kontrol etmek için hipnoz yöntemini kullanıyor.
Şimdi senden yapmanı istediğim şey...
...zihinsel bir resim çizebilecek hale gelmen.
Bugün hiçbir anestezi ya da ilaç kullanmadan...
...bir dişe kron yapacak.
Çok rahatlatıcı.
Acı bir algılamadır.
Gerçeklik de bir algılamadır.
Ve biz, hastaların gerçeklik algılarını değiştirebiliriz.
Daha derin.
Hipnoza başlanırken...
...Dr. Goodman, Steve Fines'ın...
...dünyayı algılama biçimini tamamen değiştiriyor.
Aldığın her nefeste üzerine dalga dalga gelen rahatlığı...
...hissetmeni, verdiğin her nefeste...
...günün gerginliklerini de atmanı istiyorum.
Hala çok derinlerdesin.
En rahat, güvenli...
Steve için işler bir hayli ilginçleşmeye başlıyor.
Dakikalar içinde...
...Steve bir dişçi sandalyesinde olduğunu düşünmeyi bıraktı.
Zihninin burada kalmasına gerek yok.
Bedeninin burada olup tedavi görmesi gerekiyor,...
...ama zihnin nereye istersen oraya gidebilir.
Hipnoz onu oyuncaklarla ve ıvır zıvırla dolu,...
...hayali bir oyun odasına götürdü.
Daha derinde.
İşlem başladığında...
...Steve bunu bir oyuncağın vızırtısı sanıyor.
Şimdi yapmanı istediğim şey sadece ağzını açman.
Bu arada arkaplanda...
...elektronik oyuncakların seslerini duyacaksın.
İşte bazıları başladı bile.
Şu anda gördüğünüz her şey tamamen gerçek.
Normalde...
...kimse böyle bir işleme acı hissetmeksizin dayanamazdı.
Ama Steve şu anda tamamen farklı şeyler hissediyor.
Teoriye göre hipnoz, beynin...
...acıya verdiği duyusal tepkiye müdahale ediyor.
Beynimizdeki işlemler geçici olarak değişebilir...
...ve biz de acı sinyallerini başka bir hismiş gibi algılarız.
Diş minesi dağıldığından beri...
...acı alıcılarımız sinirlerimizden sinyaller yolluyorlar.
Ama Steve'in beyninde...
...normalde acı olarak algılanacak iletiler...
...artık tatmin edici duyular olarak algılanıyor.
Kırk beş dakika sonra...
...Dr. Goodman hastasını hipnozdan çıkarıyor.
Üçe kadar sayınca...
...dinç ve dinlenmiş bir halde uyanacaksın.
1, 2, 3.
- Nasıl hissediyorsun? - İyi.
Güzel. İşimiz bitti.
Harika.
Hipnoz başarılıydı.
Ve Steve'in sinir sistemini tamamen aldattı.
Sandalyeye uzandığımı hatırlıyorum...
...sonra çok ufak bir şeyler hissettim.
Bunun dışında, her şey güzeldi.
Gayet güzel, rahatlamış hissediyordum.
Etkisi hala devam ediyor.
Steve'in zihni diş iyileşene kadar...
...acıyı güzel bir his olarak algılamaya...
...devam edecek.
Normalde bedenimizin dış dünyayla...
...iletişim kurmasını sağlayan duyularımızı kontrol edemeyiz.
Ama bilim bunu da değiştirmek üzere olabilir.
Dokuz yıl önce bir reklam çekiminde...
...Laura Tibbits attan düşmüştü.
İyileşti...
...ama hala bacağındaki kronik bir acıdan şikayetçi.
İki ameliyat geçirdim, bir ton fizikterapiye gittim.
Akupunkturu denedim, masajterapiye gittim.
Tek yapmak istediğiniz hayatınıza dönüp devam etmek olsa da...
...sadece acınızı hafifletmeye çalışmak...
...tam gün mesai haline geliveriyor.
Laura hala asla dinmeyen acısını...
...alt edebilmek için bir yol arıyor.
Ve şimdi duyularının kontrolünü ele geçirmek üzere olabilir.
Çin'deki Şaolin rahipleri...
...dövüş ve akrobasideki yetenekleriyle ünlüler.
Ama en önemli yetenekleri bir şekilde duyularını yönetmeleri.
Acaba bu gerçekten acımıyor mu, yoksa acıyı umursamıyorlar mı?
Kendilerini zorlu gösterilerine hazırlamak için...
...rahipler acı kontrolündeki en eski yöntemlerden birini kullanıyorlar.
Meditasyon.
Yüzde yüz odaklanmaya ihtiyacınız var.
Chi'mizi, ruhsal enerjimizi, yönlendirebilmek için iradeli olmamız gerekiyor.
Meditasyon yaparken...
...bu ruhsal enerjiyi bedenimizde yönlendiririz.
Meditasyona bedenin çalışma şekli değiştirerek başlanır.
Kalp yavaşlar ve daha az kan pompalar.
Kaslarımız gevşer.
Gevşemiş kaslarımız daha az gerginlik, o da daha az acı demektir.
Ama meditasyonun en ilginç etkisi beyinde görülür.
Şaşırtıcı bir şekilde, beynimiz hala uyarılıyor olsa da...
...meditasyon acıya gösterilen duyusal tepkiyi bastırıyor.
Müziğin sesinin kısmak gibi bir şey...
...acı uyarıları beynimize gelseler de etkileri az oluyor.
Rahipler sıradan birisi için...
...olağan dışı olacak miktarlardaki acıya böyle dayanıyorlar.
Belki teknoloji de Laura'nın acısının dindiğini düşünerek...
...aynı sonucu elde etmesine yardımcı olabilir.
Gelişmiş bir MRI tarayıcı...
...duyularımızın beynimizin içinde nasıl gözüktüğünü gösterebiliyor.
Acı algılaması beynimizin her yerinde olduğundan...
...onu nerede arayacağımızı bilmek zordur.
Ama beynimiz öyle güçlü izlenimler yaratıyor ki...
...bu gizemli hissin bir haritasını çıkarabiliyoruz.
Bu görüntüler acıyı göstermiyor.
Bunun ayırdına varmak önemli.
Aşkın, korkunun ya da nefretin...
...sinirsel resimlerini görüntülediğimiz diğer çalışmalarda da...
...aslında beynimizdeki bu deneyimleri görüntülemiyoruz.
Yaptığımız şey, beynimizde bu deneyimin...
...oluşmasında rolu geçen bölümleri göstermek.
Belki de beynimizin bu bölgelerindeki etkinliğini izleyerek...
...acı hissini denetlemenin bir yolunu bulabiliriz.
Tarayıcı, acısının neden olduğu duyusal etkinliği görüntülerken...
...Laura da beyninin çalışmasını...
...eşzamanlı izleyebilecek.
Beynin belirli bir bölgesine odaklanabiliyoruz...
...ve o bölgedeki beyin etkinliğini işleyip...
...hastaya geri yolluyoruz.
Böylece beyinlerinin etkinliğini eşzamanlı olarak görebiliyorlar...
...aynen kokpitteki göstergelere bakan bir savaş pilotu gibi.
Beyin taramalarını okumak zordur...
...bu yüzden de etkinliği bir alev biçiminde gösteriyorlar.
Alev büyüdükçe, o bölgedeki etkinlik de artmış oluyor.
Laura'nın işi de bu alevi yalnızca zihnini kullanarak kısmak.
Pekala Laura, şimdi zihin tarama görüntülerini...
...alarak ve senin acını azaltmaya...
...yoğunlaşmanı sağlayarak işleme devam edeceğiz.
Spor salonunda bir kasına yoğunlaşıp çalışanlar gibi...
...Laura da beyninin...
...doğru kısmını hedef alabilmek için alevi kullanıyor.
Laura acıyı zihninden atmak için,...
...çok teferruatlı zihinsel yöntemler geliştirdi.
Acıyı azaltmak için,...
...bazen öylece durup bedenimdeki acımayan...
...bölgeleri düşünüyordum.
Ve bedenimin o bölgesine yoğunlaşıp...
...zihnimi gerçekten rahatlatmaya çalışıyordum.
Aynı şekilde, küçük insanların yürüyerek geldiklerini...
...ve acımı alıp bedenimden çıkardıklarını, gerçekten...
...götürdüklerini hayal ederdim.
Sonuçlar inanılmaz.
Bu yöntemi deneyen hastalar...
...acılarının, ortalama olarak yarı yarıya azaldığını söylüyorlar.
Bu da neredeyse bir çok ağrı kesicinin yaptığı kadar demek.
İnsanlar eğer beyinlerinin...
...bir bölümü anı anına izlerlerse...
...o bölgeyi nasıl kontrol edebileceklerini öğrenebiliyorlar.
Ve bu da, bu işin heyecan verici tarafıydı.
İlk defa, biz insanlara beyinlerinin...
...belirli bir bölgesine erişip, o bölgeyi kontrol etmeyi...
...öğrenebileceklerini gösterdik.
Bu da davranışsal alanlarda yeni gelişmelere yol açıyor,...
...çünkü daha önce böyle bir şey yapılmamıştı.
Bir gün bu yöntem depresyon ya da bağımlılık gibi hastalıkların...
...tedavisine de faydalı olabilir.
Eğer işe yararsa...
...hepimiz duyularımızın kontrolünü Shaolin rahipleri gibi...
...kontrol altına alabiliriz.
İnsan bedeni aslında sadece bir sinir yığını.
Bunlar, bedenimizin uyum içinde kalmasını sağlayan duyumsamaları taşıyorlar.
Zevk almamızı sağlayıp, acı ile bizi uyarıyorlar...
...bedenimizi harekete geçirmeye daima hazırlar.
Duyularımızın gerçek potansiyelini hala öğrenmekteyiz.
Onların sınırlarını ne kadar zorlarsak...
...içimizdeki süper kahraman o kadar güçlü olacaktır:..
İnsan bedeni.